Trong bối cảnh dữ liệu trở thành “tài nguyên mới”, Bắc Ninh chuẩn bị vận hành thử nghiệm Trung tâm điều hành thông minh (IOC) ngành Y tế trong tháng 5, hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng chăm sóc sức khỏe người dân.

Tái cấu trúc từ những mảnh ghép rời rạc

Nhiều năm qua, các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh đã mạnh mẽ ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý và khám, chữa bệnh. Hệ thống bệnh án điện tử được triển khai tương đối đồng bộ song song với các phần mềm chuyên ngành về tiêm chủng, dân số, dược, an toàn thực phẩm…

Mặc dù dữ liệu nhiều nhưng lại phân tán, thiếu kết nối và chưa thể khai thác tổng thể. Việc điều hành vì thế vẫn phụ thuộc chủ yếu vào các báo cáo định kỳ, trong khi yêu cầu thực tiễn đòi hỏi thông tin phải cập nhật theo thời gian thực. Chính từ “điểm nghẽn” này, bài toán xây dựng Kho dữ liệu y tế tập trung và Trung tâm điều hành thông minh (IOC) ngành Y tế được đặt ra như một yêu cầu tất yếu.

Lãnh đạo Sở Y tế trao đổi về mô hình Trung tâm điều hành thông minh (IOC) tại buổi làm việc với đại diện VNPT.

Với kinh nghiệm tư vấn và cung cấp giải pháp công nghệ triển khai tại một số tỉnh, ông Quách Đình Thắng, Quản lý Dự án Tập đoàn VNPT, đơn vị tư vấn xây dựng IOC y tế Bắc Ninh cho biết, việc hình thành kho dữ liệu dùng chung sẽ giúp chuẩn hóa toàn bộ dữ liệu ngành Y tế, tạo nền tảng để khai thác các báo cáo phân tích chuyên sâu. Khi kết hợp với trí tuệ nhân tạo, hệ thống có thể hỗ trợ dự báo dịch bệnh, nhu cầu khám chữa bệnh và nguồn lực y tế, từ đó giúp lãnh đạo ngành đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn.

Theo kế hoạch, IOC y tế Bắc Ninh sẽ bắt đầu vận hành thử nghiệm từ tháng 5/2026 trong khoảng 3 tháng trước khi hoàn thiện và triển khai chính thức. Trong đó, cùng với các dữ liệu về khám, chữa bệnh, một số dữ liệu trong lĩnh vực dự phòng cũng sẽ được “đổ” vào kho dữ liệu chung. Bà Dương Thị Xuân, Trưởng Phòng Kế hoạch nghiệp vụ, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh cho biết, đây là cột mốc quan trọng để đơn vị triển khai kết nối đồng bộ cơ sở dữ liệu, trong đó hai lĩnh vực trọng tâm được ưu tiên trong năm 2026 là bệnh truyền nhiễm và bệnh không lây nhiễm.

Cùng đó, dữ liệu bệnh không lây nhiễm cũng được chuẩn hóa. Hiện toàn tỉnh đang quản lý điều trị gần 147 nghìn bệnh nhân tăng huyết áp và hơn 65,7 nghìn bệnh nhân đái tháo đường. Khi thông tin về các bệnh không lây nhiễm lấp đầy kho dữ liệu, việc theo dõi, dự báo dựa trên dữ liệu tập trung sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt, nhất là khi mô hình y tế đang dịch chuyển theo hướng ưu tiên phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý bệnh mạn tính ngay từ cộng đồng.

Từ giám sát đến dự báo và điều hành thông minh

Không chỉ dừng lại ở việc “gom” dữ liệu, IOC được thiết kế là một trung tâm điều hành toàn diện của ngành Y tế. Ông Đào Khắc Hùng, Phó Giám đốc Sở Y tế khẳng định: “Hệ thống điều hành y tế thông minh sẽ thiết lập một “bộ não” số hóa, kết nối trực tiếp từ các cơ sở y tế đến trung tâm chỉ huy. Thông qua phân tích dữ liệu thực tế, ngành Y tế có thể đưa ra quyết định điều hành chính xác, kịp thời dựa trên các chỉ số khoa học”.

Theo kế hoạch, IOC y tế Bắc Ninh sẽ bắt đầu vận hành thử nghiệm từ tháng 5/2026 trong khoảng 3 tháng trước khi hoàn thiện và triển khai chính thức. Giai đoạn đầu, cùng với các dữ liệu về khám, chữa bệnh, một số dữ liệu trong lĩnh vực dự phòng cũng sẽ được “đổ” vào kho dữ liệu chung.

Trên nền tảng này, hoạt động khám, chữa bệnh sẽ được giám sát liên tục, từ số lượt khám, điều trị nội - ngoại trú đến tình hình sử dụng thuốc, vật tư y tế. Các ngưỡng an toàn được thiết lập sẵn giúp hệ thống tự động phát cảnh báo, chẳng hạn khi công suất giường bệnh vượt 90% hoặc khi nguồn lực y tế thiếu hụt so với định mức. Nhờ đó, việc điều tiết bệnh nhân và phân bổ nguồn lực có thể thực hiện sớm, tránh tình trạng quá tải cục bộ.

Trong lĩnh vực y tế dự phòng, dữ liệu từ hệ thống giám sát dịch và tiêm chủng sẽ được tích hợp để xây dựng bản đồ dịch tễ đến tận cấp xã, phường. Những biến động bất thường, như số ca mắc tăng nhanh trong thời gian ngắn sẽ được hệ thống nhận diện và cảnh báo sớm, giúp các đơn vị y tế chủ động khoanh vùng, dập dịch.

Đáng chú ý, IOC còn mở ra khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng bệnh tật, nhận diện nguy cơ gia tăng bệnh mạn tính dựa trên hồ sơ sức khỏe và các yếu tố liên quan. Đây là nền tảng để ngành Y tế chuyển từ “chữa bệnh” sang “quản lý sức khỏe” một cách chủ động.

Dù lộ trình rõ ràng, quá trình triển khai IOC y tế vẫn còn nhiều rào cản. Một trong những vấn đề lớn là cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các cấp khi nhiều hệ thống hiện vẫn vận hành theo trục dọc khiến dữ liệu phát sinh theo thời gian thực chưa được khai thác đầy đủ. Đi kèm với đó là bài toán chất lượng dữ liệu.

Ngành Y tế xác định nguyên tắc xuyên suốt là dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống” - tức là chính xác, đầy đủ, được làm sạch và cập nhật liên tục. Điều này đòi hỏi sự thay đổi không chỉ về công nghệ mà cả trong thói quen và quy trình làm việc của đội ngũ cán bộ. Vấn đề bảo mật và an toàn thông tin cũng được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc, khi dữ liệu y tế là loại dữ liệu nhạy cảm, cần được kiểm soát chặt chẽ về quyền truy cập và khai thác.

Để sớm đưa vào vận hành thí điểm IOC, Tổ xây dựng, triển khai về dữ liệu ngành Y tế tỉnh đang tập trung rà soát, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, chuẩn hóa cấu trúc và danh mục dữ liệu, bảo đảm kết nối, liên thông, tích hợp, chia sẻ và đồng bộ giữa các hệ thống thông tin, từng bước hoàn thiện nền tảng dữ liệu, đáp ứng yêu cầu đưa Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) ngành Y tế vào vận hành thí điểm theo kế hoạch, đạt được mục tiêu cập nhật thông tin theo thời gian thực.

https://syt.bacninh.gov.vn